باب دوازدهم: در شكایت از نفس خود

از مجموعه اشعار عطار نیشابوری در مختارنامه

دسته‌بندی

۳۵

شعر

فهرست اشعار

از آتش شهوت جگرم می‌سوزد وز حرص همه مغز سرم می‌سوزد چون پاک شود دلم چو این نفس پلید هر لحظه به نوعی دگرم می‌سوزد

خون شد جگر‌م ز غصّهٔ خویش مرا وز بیم رهی که هست در پیش مرا هرگز نرسد به نوش توحید دلم تا کژدم نفس می‌زند نیش مرا

دل را که نه دنیا و نه دین می‌بینم با نفس پلید همنشین می‌بینم چون شیری شد مویم و در هر بن موی صد شیر و پلنگ در کمین می‌بی…

از جان سیرم ازانک تن می‌خواهد بی یوسفِ مهر‌، پیرهن می‌خواهد موری که به سالی بخورد یک دانه انبار به مُهرِ خویشتن می‌خواهد

گاهم ز سگ نفس مشوش بودن گاهم ز سر خشم بر آتش بودن گفتی: «خوش باش» چون مرا دست دهد با این همه سگ در اندرون خوش بودن

این نفس کم انگاشته آید آخر تا چند سر افراشته آید آخر ای بس که فرو داشته‌ام این سگ را تا بوکه فرو داشته آید آخر

چون نفس سگی‌ست بدگمان چتوان کرد گلخن دارد پر استخوان چتوان کرد گر در پیشش هزار تن مُرده شوند او زنده‌تر است هر زمان چتوا…

هر دل که ز سرِّ کار آگاهی داشت در گوشه نشست و منصبِ شاهی داشت چون نیست ز نفسِ تو کسی دشمن‌تر پس از که امیدِ دوستی خواهی …

آنها که مدام از پس این کار شوند در کشتن این نفس ستمکار شوند در پوست هزار اژدها خفته تُراست چون مرگ درآید همه بیدار شوند

آنجا که فنا‌ی نامدار‌ان باید بر باقی نفس‌، تیر ِ باران باید یک ذرّه گرت منی بود، دوزخ تو از هفت چه آید که هزاران باید

۲/۴